Aktywacja sieci semantycznej jest jednym z bardzo ważnych elementów terapii osób z afazją, szczególnie tych, które mają trudności z wydobywaniem słów i nazywaniem przedmiotów.
W praktyce chodzi o to, aby nie ćwiczyć wyłącznie zapamiętywania i wypowiadania nazw, ale pobudzać cały system skojarzeń i znaczeń związanych z danym słowem.
Zamiast wielokrotnie pytać pacjenta: „Co to jest?”, pomagamy mu dotrzeć do poszukiwanego słowa różnymi drogami.
Sieć semantyczna to system powiązań między pojęciami, słowami, przedmiotami, czynnościami i ich cechami.
Przykładowo pojęcie JABŁKO jest powiązane z wieloma innymi informacjami – do jakiej kategorii należy, jakie ma cechy – smak, wygląd, z jakim miejscem się kojarzy, do czego służy, do czego jest podobne itp.
Aktywacja sieci semantycznej ma kilka istotnych celów terapeutycznych:
- ułatwia wydobywanie słów - pacjent może nie przypominać sobie nazwy przedmiotu, ale potrafi określić jego funkcję, wygląd lub kategorię. Te informacje mogą stanowić drogę do odnalezienia nazwy
- wykorzystuje zachowane umiejętności -pacjent, który nie potrafi nazwać przedmiotu, może nadal rozpoznawać jego przeznaczenie, wskazywać go na obrazku, grupować z innymi przedmiotami lub odpowiadać na pytania dotyczące jego cech
- ułatwia rozumienie - praca nad relacjami znaczeniowymi obejmuje nie tylko nazywanie, ale również rozumienie słów
- pomaga ograniczać bezradność komunikacyjną - pacjent uczy się korzystać z innych sposobów przekazywania informacji, gdy nie może przywołać konkretnego słowa
Proponuję kilka praktycznych ćwiczeń na materiale obrazkowym
Są to ćwiczenia, które można wykonać bez przygotowywania dodatkowych pomocy, wystarczy wydrukować i pociąć karty na pojedyncze ilustracje.
Ćwiczenie 1. "Dobieranie par" - Polecenie "Połącz obrazki, które do siebie pasują".
Ćwiczenie 2. "Wybór z kilku" - Polecenie "Pokaż przedmiot, który pasuje do konia".
Ćwiczenie 3. "Uzupełnianie zdań" - Polecenie "Pociąg jeździ po…".
Ćwiczenie 4. "Wyjaśnianie funkcji" - Polecenie "Do czego służy konewka?".
Ćwiczenie 5. "Wykrywanie błędu" - Polecenie "Czy zęby myjemy szminką?".
Ćwiczenie 6. "Kategoryzacja" - Polecenie "Wybierz wszystkie przedmioty związane z pielęgnacją".
Jak stopniować trudność w zależności od rodzaju afazji?
Afazja z przewagą zaburzeń rozumienia - wskazywanie par, wybór na podstawie poleceń.
Afazja z przewagą zaburzeń ekspresji - nazywanie, kończenie zdań, podpowiedzi semantyczne (np. do czego służy) i fonologiczne (pierwsza litera, sylaba).
Afazja z anomią - opisywanie przedmiotów, wyszukiwanie skojarzeń.
Afazja z perseweracjami - krótkie zadania, naprzemienne wskazywanie i nazywanie, częste zmiany bodźca.
Afazja głęboka - wybór między dwoma obrazkami, gest, wskazywanie.
